كنى عدد ثالثى را كه نسبت آن عدد بيكى مانند نسبت عدد مقسوم باشد بعدد مقسوم عليه مثلا پانزده را كه بر سه قسمت كردى هر قسمتى پنج مىشود پس پانزده مقسوم است و آن را عدد اول نيز مىنامند و سه مقسوم عليه است و آن را عدد ثانى مىگويند و پنج حاصل قسمت است و نسبت ما بين يك و پنج نسبت خمسى است و همچنين است نسبت ما بين سه و پانزده زيرا كه سه سه خمس پانزده است و مثلا ده را بر پنج قسمت مىكنى هر قسمتى دو مىشود نسبت ما بين يك و دو نصف است مانند نسبت ما بين ده و پنج و اولى آنست كه به گويى كه قسمت عبارت است از تحصيل عددى كه نسبت آن به مقسوم مانند نسبت واحد است به مقسوم عليه زيرا كه پنج كه حاصل قسمت پانزده است بر سه ثلث مقسوم است كه پانزده باشد چنان كه يك ثلث مقسوم عليه است كه سه باشد و از لوازم قسمت آنست كه چون حاصل قسمت را در مقسوم عليه ضرب كنى مساوى با مقسوم مىشود مثلا پنج را كه در سه ضرب كردى پانزده مىشود و طريق عمل قسمت آنست كه